Side Akdeniz'de yer alan bir yarımada üzerine kurulu bir yerdir. Tarihten beri pekçok halkların yaşadığı önemli bir yer olan Side şimdi de Türkiye'nin en önemli turizm merkezi halini almıştır.


Şehrin Tarihi
Side Ege bölgesinde Aeloian'lar tarafından bulunmuştur. Şehrin tarihi MÖ. 7. yy' a kadar uzanır. Side yöre dilinde arasında "nar" anlamına gelir. Roma İmparatorluğu zamanına kadar Side parasının üzerind hep nar resmi kullanıldı. Büyük Alexander'ı takip eden iki yüzyıl içinde, Side çoğunlukla Suriye'den Seleucidler'inin egemenliğinde kalmıştır. Ve bir miktar da Mısır'dan Ptolemy' lerin egemenliğinde kalmıştır.

Side'nin en yüksek zamanları MÖ. 2. yy Roma imparatorluğu ile ilişkilerin iyi gittiği zamanlarda başlamıştır. Bu dönem MS. 3. yy' kadar sürmüştür. Şehirdeki en etkileyici görkemli yapılar bu dönemlerde yapılmıştır. Side MS. 4. yy boyunca bu hızlı yükselişini kaybetmeye başlamıştır. Ve MS. 5. yy'da rahipler merkezi olmuştur. MS. 10.yy'da depremler, hıristiyan ve müslüman dini saldırılarıyla (kendi dinlerine çekebilmek için) neredeyse tamamen harap olmuş ve yokolmaya bırakılmıştır.


Side'de en son ve en büyük yerleşim 1895'de Crete'den gelen Türk göçmenler tarafından kurulmuştur. Bu kurulum var olan şehrin çekirdeğini oluşturmuşlardır. Fakat bu eski ve yeni yapılanmalar arasındaki farklılık kolayca çözümlenemez.


Çevre
Şehrin girişi çok iyi korunmuş surlarının arasından ve antik kentin ana kapısındandır. Fakat kapı çok zarar görmüştür. Ana kapıdan sonra kolonlanmış sokaklar başlar. Modern yolu takiben antik bulvar vardır. Bir zamanlar kullanılan mermer kolonlar artık yoktur. Eski Roman Hamamlarının yanında birkaç küçük kırık kütükler bulunabilir.

Kolonlar halindeki sokaklar agoraya ve tiyatroya uzanır. Corinthian tarzına ait bulvarların bir koludur. Bulvarın sol tarafında Bizans Basilica kalıntıları yer alır.

Halk hamamının kalıntıları şimdi müze olmuştur. Bu bina agoradan önce, sokağın sağ tarafında yer alır. Müzede, Romalılar zamanından oymalar, heykeller ve sarcopağı görülebilir. Agora kalıntıları sol tarafta görülebilir. Burası aynı zamanda korsanlar ve esirlerin yeridir.


Agora geldikten sonra, girişte anıtsal kapısıyla tiyatro ve çeşmesi gelir. Bu çeşme yeniden yapılmıştır. Tiyatronun kalıntıları MS. 2. yy'a aittir. Tiyatronun sahnesi çok kötü bir durumdadır. Tiyatro 15.000 kişi oturma kapasitelidir ve son Roma imparatorluğu zamanında gladyatör savaşlarında da kullanılmış bir yerdir. Tiyatro MS. 5.-6. yy'da açık kilise olarak da kullanılmıştır. Tiyatronun yakınında ilk Roma dönemlerine ait Dionisus Tapınağı yer alır.

Giriş kapısından itibaren kolonlu bulvar vardır ve devamında diğer tarafta, limana doğru tiyatro yer alır. Bulvarın bu kısmı Side'nin şu anki şehir merkezinden biraz aşağıdadır. Limana yakın iki ayrı tapınak vardır. Bunlardan biri Apollo'ya diğeri de Artemis'e adanmıştır. Apollo tapınağının 6 kolonu tekrardan yapıldı, onarıldı. Tapınakların önü Bizans Basilikasıydı.